شرکت نسبی

توضیحات

بازدید: 1017

      شرکت نسبی، شرکتی تجاری است که فقط در حقوق ایران دیده ‌می‌شود و در حقوق اروپایی، اثری از آن نیست. در واقع، قواعد حاکم بر این شرکت، تلفیقی است از قواعد حقوق مدنی و قواعد حقوق تجارت در مورد شرکت تضامنی و عمده خصوصیت آن این است که در آن، مسئولیت شرکاء در قبال اشخاص ثالث به نسبت سهم‌الشرکه آنهاست. ماده‌ی 183 قانون تجارت این خصوصیت شرکت نسبی را به این نحو بیان می‌کند: «شرکت نسبی، شرکتی است که برای امور تجارتی در تحت اسم مخصوصی بین دو یا چند نفر تشکیل و مسئولیت هر یک از شرکاء به نسبت سرمایه‌ای است که در شرکت گذاشته». 

تشابه شرکت نسبی و شرکت تضامنی

مطالعه‌ی مقررات قانون تجارت راجع‌به ‌این شرکت نشان می‌دهد که به‌جز چند نکته‌ی مختصر، مواد و مقرراتی که حاکم بر شرکت تضامنی است بر شرکت نسبی نیز حاکم است. در‌واقع، از تلفیق مواد 185 و 189 قانون تجارت به‌این نکته پی می‌بریم که شرکت نسبی با شرکت تضامنی دارای نقاط مشترک زیر است:
1. شرکت نسبی، زمانی تشکیل می‌شود که تمام سرمایه‌ی نقدی، تأدیه و سهم‌الشرکه‌ی غیر نقدی نیز تقویم و تسلیم شده‌باشد؛ چیزی که در مورد شرکت تضامنی نیز صدق می‌کند.(ماده‌ی 185 ناظر به ماده‌ی 118 ق.ت)

2. در شرکت نسبی نیز منافع به‌نسبت سهم‌الشرکه بین شرکا تقسیم می‌شود، مگر آن‌که شرکتنامه غیر از این ترتیب را مقرر داشته باشد.(ماده 185 ناظر به ماده 119 ق.ت)

3. در شرکت نسبی، شرکا باید لااقل یک‌نفر را از میان خود یا خارج، به سِمت مدیریت معین کنند که حدود مسئولیت آن‌ها مشابه مدیران شرکت تضامنی است.(ماده 185 ناظر به مواد 120 و 121 ق.ت)

4. در شرکت نسبی نیز اگر سهم‌الشرکه‌ی یک یا چند نفر از شرکاء، غیر‌نقدی باشد باید سهم‌الشرکه مزبور قبلاً به تراضی تمام شرکا تقویم شود.(ماده 185 ناظر به ماده 122 ق.ت)

5. شرکای شرکت نسبی نیز نمی‌توانند سهم‌الشرکه‌ی خود را به دیگری منتقل کنند، مگر با رضایت تمام شرکاء.(ماده 185 ناظر به ماده 123 ق.ت)

6. موارد انحلال شرکت نسبی، تبدیل شرکت، تغییر شریک (بر اثر خروج، فوت یا محجوریت یکی از شرکاء) و ادامه‌ی حیات شرکت نسبی، مانند شرکت تضامنی است.(ماده 189 ناظر به مواد 126 الی 136 ق.ت)

نقاط اشتراک شرکت نسبی و شرکت تضامنی در ‌موارد مندرج در مواد 185 و 189 خلاصه نمی‌شود و در‌واقع:

در‌وهله‌ی اول، مانند شرکت تضامنی مادام که شرکت نسبی منحل نشده، مطالبه‌ی قروض آن باید از خود شرکت به‌عمل آید. بنابراین، تا زمانی که شرکت منحل نشده، طلبکاران شرکت نمی‌توانند برای مطالبه‌ی طلب خود از شخص حقوقی، به‌ شرکا مراجعه کنند.

دوم اینکه، شرکت نسبی مانند شرکت تضامنی، فقط برای امور تجارتی تشکیل می‌شود و بنابراین اگر شرکتی با مسئولیت نسبی شرکاء برای امور غیر تجارتی تشکیل شده‌باشد، تابع قواعد حقوق مدنی است.

سوم اینکه، هر فرد جدیدی وارد شرکت نسبی شود، مسئولیتش نسبت به قروضی که قبل از ورود او برای شرکت ایجاد شده‌است، هم برقرار خواهد شد. ماده‌ی 188 قانون تجارت که این قاعده را بیان می‌کند، به شریک شرکت نسبی عنوان «ضامن» داده‌است. به‌نظر می‌رسد که استعمال لفظ «ضامن» برای شرکای نسبی صحیح نیست؛ چرا که در قانون تجارت، هر‌جا صحبت از شریک ضامن است، منظور شریکی است که به صورت تضامنی مسئول است؛ یعنی مسئولیتش نامحدود و برای تمام دیون شرکت است، در حالی‌که شریک نسبی چنین مسئولیتی ندارد. به‌هر حال، قسمت اخیر ماده‌ی 188، مانند آنچه در مورد شرکت تضامنی گفته شد، مقرر می‌کند که شرکا نمی‌توانند خلاف مفاد آن‌را در قرارداد خود بگنجانند و اگر چنین کنند، توافق به‌عمل آمده فقط نسبت به‌خود آنها مؤثر است، نه نسبت به اشخاص ثالث.